Sytuacja

Sytuacja powinna być (zwykle) jednostką myślenia. Sytuacja nie rozumiana wąsko, podobnie jak zdjęcie – czyli uchwycenie jakiegoś stanu chwilowego rzeczywistości. Proces jest również sytuacją. Dużo biednych, mało bogatych i maluteńko klasy średniej w jakimś społeczeństwie jest sytuacją, dużo samochodów elektrycznych i mało spalinowych jest sytuacją, technologie komunikacyjne oparte o parę (transport morski i kolejowy) jest sytuacją, technologie komunikacyjne oparte o silniki spalinowe (samochody, drogi, transport kołowy i lotniczy) są inną sytuacją, społeczeństwo z dużą ilością dzieci są sytuacją i społeczeństwa stare z dużym udziałem osób starszych, a tym samym małym udziałem osób w  młodym wieku są inną sytuacją, przemysł o charakterze dużych skupisk dużych podmiotów (fabryki, XIX-wieczna industrializacja) są sytuacją i przemysł ze znacznym udziałem mniejszych podmiotów (rzemiosło, okres przedindustrialny) są inną sytuacją.

Sytuacje odnoszą się do dziedzin ale mogą również istnieć równocześnie w różnych dziedzinach. Technologia produkcji (fabryki kontra zakłady rzemieślnicze) ma wpływ nie wyłącznie na stan samego rozwoju przemysłowego, ale również na zjawiska społeczne – społeczeństwa przemysłu opartego o duże podmioty (fabryki) wymagały lokalnych skupisk ludzkich ich pracowników, społeczeństwa oparte o produkcję o charakterze rzemieślniczym mogły być bardziej równomiernie rozproszone terytorialnie.

Myślenie to poprawne rozpoznawanie sytuacji, poprawne i kompletne umieszczenie ich w kontekście (również kompletnym) oraz porównywanie sytuacji z sytuacjami alternatywnymi. Przynajmniej jest to ważny dział myślenia poprawnego wobec znacznej klasy zagadnień np. politycznych.

W sytuacji rola ludzi jest znacznie zredukowana i o to chodzi. Wiele rodzajów błędnego myślenia polega na przecenianiu roli ludzi, a szczególnie jednostek. Oczywiście nie jest to reguła absolutna – są sytuacje, w których jakaś pojedyncza jednostka wypełnia całą lub niemal całą sytuację, np. XIX-wieczni odkrywcy jak Pasteur, czy Einstein. Takie sytuacje są jednak w rzeczywistości wyjątkiem, a nie regułą. W przypadku rzeczywistości zmiany biorą się raczej ze zmiany dominacji pakietów memowych w społeczności, aniżeli z działań pojedynczych geniuszy, czy szaleńców.

Staraj się przede wszystkim rozpoznawać sytuację, a dopiero w dalszym planie jednostki ludzkie – to powinien być nawyk, w wyjątkowych sytuacjach zamieniany na myślenie kategoriami jednostek, czy niewielkich grup ludzi. Szczególnie w zagadnieniach w których podmiotem są grupy ludzkie, a nie jednostki. Sytuacja podobna do ‘piramidy’, kiedy to jednostka na szczycie piramidy ma całkowity, albo dominujący posłuch jednostek stojących niżej jest w rzeczywistości relatywnie rzadka i jej znaczenie jest przeceniane. Zwykle poprzez niepoprawne zrozumienie sytuacji właśnie. Niestety nasz umysł ma złą tendencję do koncentrowania się na jednostkach (co wyzyskuje inny rozpowszechniony rodzaj fałszu).

Akcentuję ważność myślenia sytuacjami z kilku powodów. Raz, że system edukacji o wiele za mało ten rodzaj myślenia rozwija. Dwa, że (niestety o wiele zbyt szeroko) rozpowszechnione niedostatki tego sposobu postrzegania rzeczywistości są pożywką dla manipulatorów (fałsz 2015AD 2.0). Jest to niedostatek do nadrobienia. Jest to słabiej rozwinięta partia rozumowania, która wymaga przynajmniej przez jakiś czas, dopóki nie wejdzie w nawyk, szczególniejszej uwagi, bo warunki zewnętrzne o wiele zbyt mało ją stymulują, co ma daleko idące negatywne konsekwencje. Sytuacja przypomina tu powiedzmy praworęczność, czy prawonożność dla piłkarza. Mówimy o poziomie myślenia wyższym, niż wystarczający do życia poświęconego dbaniu o okolice własnego tyłka – czyli o wyższy poziom piłkarski, a tam nie można sobie pozwolić na jednonożność. Może jeszcze lepszym przykładem jest gra na instrumencie – wymaga ona rozwinięcia dostatecznej sprawności w posługiwaniu się obiema rękami, bez tego nie da się uzyskać na instrumencie muzyki, a jedynie rzępolenie. Jeśli się chce poprawnie grać na instrumencie umysłu trzeba podciągnąć partie myślenia z natury rozwinięte słabiej, a taką partią jest myślenie sytuacjami.

Advertisements